Tại sao Việt Nam chưa có “Global StartUp”?

0
140

Tôi là Lam Tran và cũng là một người làm Startup.

Start up của tôi chỉ mới được thành lập một vài tháng trước tại Việt Nam, và ngay từ ban đầu, chúng tôi đẫ đặt mục tiêu là trở thành “Global Startup”, một điều chẳng hề dễ dàng và trước giờ hiếm ai làm được. Vấp phải những vấn đề rất khó khăn khi bắt đầu, tôi quyết định dành thời gian chia sẻ câu chuyện của mình, và đi tìm câu trả lời cho câu hỏi rằng tại sao các startup Việt Nam khó có thể trở thành “Global Startup”.

Trước tiên, hãy làm rõ khái niệm “Global Startup”. Một doanh nghiệp thành công trong việc mở rộng quy mô đến hơn 15 quốc gia, với doanh thu hàng năm vượt mức một tỉ USD, được gọi là một “Global startup”. Một định nghĩa khá chủ quan và không rõ ràng, nhưng tôi sẽ lấy Flappy Bird và VNG (start up trong mảng công nghệ- thương mại điện tử) làm ví dụ, hai câu chuyện điển hình của startup Việt.

Flappy Bird là một bong bóng cường điệu và dĩ nhiên là nó không tồn tại được lâu. Flappy Bird tại thời điểm đó, gần như ngay lập tức được người dùng download và chơi tại hơn 15 quốc gia, nhưng tôi chưa khi nào nghe Nguyễn Hà Đông, cha đẻ của trò chơi này, công bố rằng họ đã làm ra doanh thu đến 1 tỉ USD.

VNG là một trong những câu chuyện thành công điển hình tại Việt Nam, mặc dù vậy, họ vẫn đang trong quá trình trong việc mở rộng sản phẩm của họ ra thị trường quốc tế. Bản thân tập đoàn này có doanh thu không quá 1 tỉ USD mỗi năm, và có lẽ là lộ trình phát triển của VNG chưa cho phép tập đoàn này có được mức doanh thu như vậy.

Lý do tôi nhắc đến hai ví dụ này, là muốn chỉ ra một vài yếu tố đã cản trở các doanh nghiệp startup Việt Nam trở thành doanh nghiệp toàn cầu.

Reason 1: Mindset (Lỗi tư duy)

Quan điểm của người Việt Nam thường không bắt đầu từ một ý tưởng mang tính cách mạng. Người ta thường tập trung nhiều hơn vào việc tìm hiểu xem những doanh nghiệp ở nước ngoài đang làm việc như thế nào và làm sao để làm được giống như vậy.Việc chuyển từ một doanh nghiệp giỏi bắt chước sang một doanh nghiệp toàn cầu trị giá 1 tỉ USD là cả một bài toán khó, vì bản thân thị trường Việt Nam đã là quá nhỏ hẹp.

Vậy nên, nếu chúng ta đang tìm kiếm một mẫu hình để học theo, tốt nhất là hãy nhìn vào những tập đoàn có đang đi theo mô hình hình kinh doanh theo khu vực. Chúng ta thường nghĩ đến khu vực Đông Nam Á trước tiên, nhưng chúng ta chưa dám tiến xa hơn vì bản thân việc kinh doanh ở Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Singapore hay Philipines đã rất phức tạp rồi.

Tốt hơn hết, những doanh nghiêp dũng cảm, họ sẽ nghĩ đến Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kong hay Đài Loan. Với những doanh nghiệp điên rồ, đừng quên chúng ta còn có người hàng xóm Trung Quốc, nhưng thà là đợi đến ngày  Elon Musk mở rộng thuộc địa đến Sao Hỏa, còn giờ thì chúng ta chưa nên nghĩ đến Trung Quốc vội.

Reason 2: Ecosystem (Hệ sinh thái khởi nghiệp)

Trong những lời khuyên mà tôi nhận được, tôi đã được hỏi tại sao không đặt trụ sở công ty ở Singapore hay Hồng Kông. Thường thì, lý do là vì việc kiếm được lợi nhuận ở Việt Nam rất khó khăn vì rào cản pháp luật ở nước ta. Đầu tư ở Việt Nam đi cùng với những rủi ro lớn mà không nhà đầu tư nào muốn gặp phải.

Bất chấp những tín hiệu khả quan trong tăng trưởng GDP trong nước, Việt Nam chưa có một thể chế pháp luật cho start up để giảm bớt các mối lo ngại của các nhà đầu tư. Do đó, nguồn tiền đầu tư tập trung ở Singapore, và chúng tôi buộc phải di chuyển đến đó để được ký kết các hợp đồng đầu tư.

Nếu như việc thành lập một doanh nghiệp ở Việt Nam trở nên dễ dàng như ở Singapore, hay việc chuyển tiền khỏi Việt Nam và việc thực hiện hóa đơn kinh doanh online đơn giản hơn, thì nguồn tiền đầu tư vào các start up Việt Nam dĩ nhiên sẽ nhiều hơn.

Không biết bao nhiêu lần, đã có người nói với tôi rằng bắt đầu kinh doanh ở Việt Nam có lợi hơn vì chi phí cho IT rẻ hơn nhiều so với ở San Francisco. Có thể điều này đúng, nhưng nó không đảm bảo là điều này có thể  giúp chúng ta xây dựng được một doanh nghiệp tỉ đô. Đáng buồn là, ngoài lợi thế về chi phí ra, vẫn còn những bất lợi về thiếu năng suất làm việc, kinh nghiệm hay khả năng ngoại ngữ của nhân sự mà chúng ta phải nghĩ đến.

Môi trường kinh doanh được đặt ra theo cách mà những nhà phát triển khó có thể tìm thấy một công việc thực sự thú vị trong nước, và những người tốt nhất cuối cùng lại tìm cho mình con đường riêng khác ở Mỹ hay Singapore. Khả năng của họ không nên bị lãng phí ở những công ty trong nước. Những tài năng về công nghệ mới luôn nghĩ đến việc phát triển ở ngoài Việt Nam, ở những nơi mà bảo đảm cho họ một mức lương hứa hẹn hơn.

Reason 3: Internationalization

Mở rộng quy mô ra những quốc gia khác có nghĩa là bạn đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức (sự khác biệt về giao tiếp, văn hóa, đồng tiền, timezone, …), những điều mà một start up đơn lẻ khó có thể được chuẩn bị kỹ càng để đương đầu. Đây là vấn đề về network và hiểu biết về văn hóa bản địa. Không có một nền tảng chung nào giúp bạn mở rộng doanh nghiệp thành công ở 15 quốc gia khác nhau và cũng sẽ không có đủ cố vấn để hướng dẫn các nhà sáng lập trải qua các giai đoạn kinh doanh khác nhau.

Thành thật mà nói, ai đã làm được điều này rồi? Chúng ta vẫn chưa có người đi đầu.

Ai có đủ khả năng để hỗ trợ một start up Việt Nam trở thành doanh nghiệp toàn cầu? Chúng ta vẫn chưa có nhà đầu tư nào làm được vậy.

Đó cũng là những trăn trở của tôi trên con đường xây dựng  “Global Startup” của mình. Hãy cùng chia sẻ quan điểm của bạn nhé.

BÌNH LUẬN